Nieuwsbrieven & e-mailattenderingen

< Terug naar overzicht van deze nieuwsbrief

6 juli 2016

Hierbij ontvangt u het tweede kwartaalbericht van de Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming (ANVS). Dit kwartaalbericht bevat een aantal interviews en daarnaast vindt u actuele nieuwsitems en een overzicht van de belangrijkste webstatistieken. We zijn benieuwd naar uw mening over ons kwartaalbericht. Heeft u opmerkingen, vragen, mist u iets of zijn er onderwerpen waarover u graag wilt lezen? Laat het weten en geef uw visie op het kwartaalbericht door te mailen naar info@anvs.nl.

Veel leesplezier!

Vergunningen voor nieuwe bestralingstechniek

Foto: Digidaan

Sinds kort bestralen artsen in VUmc Cancer Center Amsterdam kankerpatiënten die daarvoor in aanmerking komen met een nieuw apparaat, de MRIdian. Zij zijn de eersten in Europa die over deze nieuwe techniek beschikken. Voor de patiënt levert deze behandeling grote voordelen op. De ANVS verleende de vergunningen voor de radioactieve stoffen in de stralingsbron, in het materiaal waarmee de bron zit ingekapseld en voor het transport daarvan. Bas Vianen, algemeen coördinerend stralingsdeskundige bij VUmc, vertelt hoe dit vergunningentraject verliep.

‘Normaal moet een patiënt tientallen keren terugkomen’, zegt Vianen, ‘maar met dit apparaat kan de bestraling veel nauwkeuriger op de tumor gericht worden. Daardoor is het beter mogelijk om een kleiner aantal bestralingen met een hoge dosis te geven. Bovendien blijven de omliggende weefsels gespaard en is er minder kans op ernstige bijwerkingen.’ Door de geïntegreerde MRI-scanner in de MRIdian kunnen gedurende de bestraling MRI-beelden gemaakt worden, zodat de tumor ook tijdens het bestralen zichtbaar is. Het apparaat bestraalt alleen wanneer de tumor zich op de juiste plaats bevindt, bijvoorbeeld bij tumoren die bewegen door de ademhaling van de patiënt in de borst- en buikholte. Via een monitor kan de patiënt de beweging van zijn tumor zien en zelf in de juiste positie brengen door de eigen ademhaling te reguleren.

Vergunningen
VUmc had vergunningen nodig voor het gebruik van radioactieve stoffen in de stralingsbron, in het materiaal waarmee deze is ingekapseld en voor het transport. ‘In eerste instantie was het de bedoeling om deze stoffen samen te vergunnen, maar in overleg is deze vergunning in tweeën geknipt’, aldus Vianen. ‘Daardoor ging het een stuk sneller. De houders kwamen al een paar weken eerder dan de bestralingsbronnen zelf en wij konden alvast aan de slag met het installeren daarvan. Hierdoor liepen we geen vertraging op.’ Het vooroverleg met het team dat de vergunning verleende, was waardevol volgens Vianen. Ook de Inspectie voor de Gezondheidszorg was hierbij aanwezig. Zij toetsten de vergunning mee op handhaafbaarheid, uitvoerbaarheid en fraudebestendigheid (HUF-toets). Vianen: ‘Er werd met name gesproken over de rechtvaardiging van de toepassing van het nieuwe apparaat. Daar is een duidelijke onderbouwing voor nodig.’

Bergplaatsen
In de ontwerpbeschikking werden in eerste instantie ook ‘bergplaatsen’ genoemd. ‘Dit hebben we er uit laten halen’, zegt Vianen. ‘Er zijn geen bergplaatsen nodig omdat de bronnen al ingekapseld zitten. Het apparaat ziet er uit als een MRI-scanner. Daarin zitten drie bronhouders waar de bronnen in zijn gestopt. Op het moment dat je wilt bestralen, moet je de sluiter voor de bronnen openen.’ Vianen is tevreden over het traject, ‘vooral vanwege de fasering van de vergunningaanvragen en de vlotte samenwerking met de ANVS, met als doel het behalen van de projectplanning’. Ook Iris van Gelder, die het traject vanuit de ANVS trok, vindt dat de vergunningverlening goed is verlopen. ‘Soms gaat dat veel moeizamer. Bij VUmc waren er korte lijntjes en zij konden gemakkelijk tijd vrijmaken. De informatie was goed en op tijd.’

Meer informatie:

Persbericht VUmc

Samen werken aan Europese Basic Safety Standards

De Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (Euratom) heeft in een nieuwe richtlijn -  de ‘Basic Safety Standards’ - basisveiligheidsnormen opgenomen ter bescherming van werkers, patiënten en de bevolking tegen de gevolgen van ioniserende straling. De ANVS organiseert, samen met de ministeries van VWS en SZW, een participatietraject om bedrijven en instellingen die met radioactieve stoffen werken te betrekken bij het opstellen van een nieuw besluit. Hans Struik, voorzitter van de werkgroep Naturally Occurring Radiological Materials (NORM) van de Nederlandse Olie en Gas Exploratie en Productie Associatie (NOGEPA), nam deel aan twee workshops hierover. Hij vertelt wat dit in de praktijk voor hem betekent.

‘Bij het produceren van delfstoffen, zoals aardgas, komen ook radioactieve stoffen vrij’, zegt Struik.‘Deze kunnen meldingsplichtige of vergunningsplichtige activiteitsconcentraties bevatten. De medewerkers moeten goed geïnstrueerd zijn, zodat ze op een veilige manier met deze stoffen kunnen werken. Daarnaast moeten deze natuurlijke radioactieve stoffen op een correcte manier worden verwerkt en afgevoerd.’

Lagere grenswaarden
Met de nieuwe richtlijn implementeert Euratom nieuwe internationale inzichten op het gebied van stralingsbescherming in de EU-lidstaten. Tegelijkertijd voegt de Europese Commissie vijf bestaande EU-richtlijnen en een aanbeveling samen, waardoor de regelgeving transparanter en eenduidiger wordt. De grenzen voor de vrijgave van radioactieve stoffen worden in de nieuwe richtlijn lager. Dit kan dilemma’s opleveren voor de Exploratie & Productie (E&P) bedrijven. ‘Met de huidige grenswaarden kunnen we redelijk leven’, zegt Struik. ‘Sommige stoffen kun je nu als chemisch afval bewerken en afvoeren. Maar na invoering van de nieuwe, lagere grenswaarden moeten deze als radioactieve reststof of afvalstof worden behandeld. Dat geeft behalve veel meer natuurlijke radioactieve reststoffen ook een ander kostenplaatje.’

Praktijkervaring
Volgens Struik is er ook nog een technisch vraagstuk. De voorgestelde lage grenswaarde van met name radioactief lood is met normale handmeetapparatuur niet goed te meten. ‘Straks moet je voor iedere meting een monster nemen en dat voor analyse naar het laboratorium sturen. Dat is niet erg efficiënt. Vanuit de praktijkervaring willen de E&P bedrijven met hun bijdrage in de discussie ervoor zorgen dat de regelgeving ook in de toekomst beter bruikbaar is.’

Participatietraject
Struik ervaart zijn deelname aan de workshops als zinvol, omdat de E&P bedrijven hun bezwaren daar helder op tafel kunnen leggen. Zij pleiten voor een aparte regeling of een uitzonderingssituatie voor lood-210. Struik heeft de indruk dat de boodschap goed is overgekomen. Ton Vermeulen, die het participatietraject vanuit de ANVS organiseert, is tevreden over de betrokkenheid en de bijdrage van het werkveld. Het participatieproces wordt daarom doorgezet, maar de ruimte voor structurele wijzigingen wordt wel steeds kleiner. ‘Op 5 juli organiseren we een derde workshop’, aldus Vermeulen. ‘Daarna wordt het conceptueel besluit aan de stakeholders voorgelegd. De lidstaten moeten de richtlijn uiterlijk op 6 februari 2018 geïmplementeerd hebben.’

Nieuwe infographic over inschaling stralingsincidenten

Op de website van de ANVS staat sinds kort een infographic over INES (International Nuclear and Radiological Event Scale). Deze schaal geeft in een getal de ernst van een ongeval of incident met straling weer. Wat is INES precies en waar wordt het voor gebruikt? Yvonne van Leeuwen van de ANVS licht dit toe.

Verlies of diefstal van een radioactieve bron, een bestralingsincident in een ziekenhuis of een ongeval in een kerncentrale. Dit zijn voorbeelden van gebeurtenissen waarbij bronnen van radioactieve straling betrokken zijn en die gevolgen hebben of kunnen hebben voor de veiligheid van mens en het milieu. Dit soort gebeurtenissen worden op de INES-schaal ingedeeld in zeven niveaus. ‘INES is een communicatiemiddel waarnaar je kunt verwijzen bij vragen van de media of bij maatschappelijke onrust’, zegt Van Leeuwen. ‘Het plaatst de gebeurtenissen in het juiste perspectief. Je kunt het vergelijken met de schaal van Richter, die wordt gebruikt voor de intensiteit van aardbevingen. Een kracht van 2 op die schaal wordt zelden door mensen waargenomen. Zo heeft een niveau van 3 of lager op de INES-schaal ook geen gevolgen. In Nederland zijn er nooit meldingen boven niveau 2. En dat willen we graag zo houden!’

Database
Als ‘national officer’ bekrachtigt Van Leeuwen in Nederland de inschaling die instellingen of bedrijven die met radioactieve stoffen werken, aan een gebeurtenis hebben gegeven. Eens in de twee jaar overlegt zij met de andere ‘national officers’ van de in totaal 70 landen die bij INES zijn aangesloten. ‘De INES-indeling kwam tot stand na de kernramp in Tsjernobyl in 1986’, legt Van Leeuwen uit. ‘Frankrijk en Japan hadden toen al schalen ontwikkeld.’ Het internationaal Atoomenergieagentschap (IAEA) en het kernenergieagentschap van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OECD-NEA) hebben dit opgepikt en verder uitgewerkt. In 1990 vond de eerste INES-inschaling plaats. Alle gebeurtenissen met INES-niveau 2 of hoger komen in een internationale database. Dan zijn andere landen hier ook van op de hoogte.

Opleidingen
Volgens Van Leeuwen moet de kennis bij de bedrijven en instellingen die met straling werken worden opgefrist, zodat zij zelf al een juiste inschaling kunnen maken. Dat is in hun belang, omdat zij de meeste kennis van de situatie hebben en een gebeurtenis dus ook het meest nauwkeurig kunnen inschalen. Er staan dan ook opleidingen gepland, zowel voor de inspecteurs bij de ANVS zelf als voor de werknemers bij de instellingen en bedrijven. Niet alleen nucleaire installaties moeten zogenaamde ‘ongewone gebeurtenissen’ melden, er moeten ook meldingen gedaan worden over het transport, de opslag of het gebruik van radioactieve stoffen. In deze gevallen gaat het om veel meer bedrijven, dus voor deze situaties worden de inspecteurs als eerste opgeleid.

Voorbeelden
Naast de zeven niveaus staat er aan de onderkant van de schaal nog een extra categorie. Dit is niveau 0 en hierin vallen de ‘afwijkingen’ die geen gevaar vormen voor de veiligheid. In de nieuwe infographic worden per niveau, indien van toepassing, de gevolgen aangegeven voor mens en milieu en voor de installatie zelf. Ook worden er per niveau een aantal voorbeelden gegeven. ‘Daarmee zetten we de schaalverdeling in het juiste perspectief’, zegt Van Leeuwen. ‘We hebben er op gelet dat er over al deze voorbeelden informatie te vinden is op internet. Ze zijn dus te googelen.’

Website
Dankzij INES is er nu in alle landen die ermee werken een uniforme terminologie en een gedeeld begrip van de gebeurtenissen. Bovendien zorgt het instrument voor transparantie en kan het mensen geruststellen. ‘Na het ongeval in Three Mile Island in 1979 heeft de minister van Sociale Zaken aan de Tweede Kamer toegezegd dat alle meldingen jaarlijks aan de Tweede Kamer zullen worden gerapporteerd. Sind 2013 worden deze meldingen ook op de website van de ANVS gepubliceerd’, vertelt Van Leeuwen. ‘Als er een melding is, gaat een inspecteur van de ANVS deze eerst onderzoeken en vervolgens komt hij op de website. Bij voorkeur met een INES-inschaling omdat dat de ernst van de gebeurtenis meteen verduidelijkt.’

Meer informatie:

Infographic INES op de website van de ANVS

Overzicht ongewone gebeurtenissen

Aangenomen moties over nucleaire veiligheid

De vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu voerde op 24 mei 2016 in de Thorbeckezaal in de Tweede Kamer overleg met minister Schultz van Haegen over de veiligheid van de kerncentrales in Nederland en België. Hierbij een overzicht van de moties die naar aanleiding van dit debat zijn ingediend en aangenomen.

De PvdA en de SP vragen de regering om aan te sluiten bij de Duitse oproep om de kerncentrales Doel en Tihange te sluiten en België vervolgens aan te bieden te helpen bij de omschakeling naar een alternatieve energievoorziening. De minister ontraadt deze moties. ‘Op basis van wat is voorgevallen kan ik niet constateren dat zich daar een gevaarlijker situatie voordoet dan bij ons. Dan vind ik ook niet dat ik me moet aansluiten bij een verzoek tot sluiting op basis van onveiligheid’, aldus de minister in het verslag van het voortgezet algemeen overleg.   

Informatievoorziening en inspraak
Remco Dijkstra van de VVD vraagt de regering om de communicatie over nucleaire veiligheid te verbeteren, zodat bewoners van de grensprovincies tijdig en beter weten waar ze aan toe zijn. De minister zegt toe dat ze de Kamer na de zomer met een brief op de hoogte zal brengen van de voortgang hiervan. Stientje van Veldhoven van D66 verzoekt de regering om de rol van de veiligheidsregio in de informatievoorziening rond een incident of stillegging van een kerncentrale te versterken en daarin samen te werken met de ANVS.

Veiligheidsplannen
Liesbeth van Tongeren van GroenLinks vraagt de regering om te onderzoeken hoe de inspraak voor bewoners op de veiligheid van kerncentrales vormgegeven kan worden en om te inventariseren wat de status is van alle binnenlandse en buitenlandse veiligheidsplannen.
Alle moties worden aangenomen. De ANVS gaat hiermee aan de slag en zal daar, waar nodig, andere departementen bij betrekken.

Meer informatie:

Woordelijk verslag van het algemeen overleg op de website van de Tweede Kamer.

Verslag van het voortgezet algemeen overleg op de website van de Tweede kamer

Statistieken website ANVS, tweede kwartaal 2016

De pagina “Aanvragen en melden” is het best bezochte onderdeel op de ANVS-website in april, terwijl in mei en juni meer bezoekers zijn geweest op de “onderwerpenpagina”. Zowel in mei als in juni 2016 is de onderwerpenpagina door meer dan 2.000 bezoekers van de website bekeken. De afgelopen 3 maanden zijn de “ongewone gebeurtenissen” als beste onderwerp bekeken (april 169, mei 154 en juni 147 unieke bezoekers). In april is het nieuwsbericht “Ontwerpvergunning Kernenergiecentrale Borssele ter inzage” het beste gelezen (131 bezoekers). In mei en juni was dat “Goedkeuring plan van aanpak Radioactief Afval Project alfahoudend afval” met respectievelijk 92 en 51 unieke bezoekers). Het formulier “melding röntgentoestellen” was in alle drie de maanden van het tweede kwartaal van 2016 het meest gedownloade document, gevolgd door de “ANVS brochure”.

Colofon

Dit kwartaalbericht is een uitgave van de Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming