Nieuwsbrieven & e-mailattenderingen

< Terug naar overzicht van deze nieuwsbrief

5 oktober 2016

Besluit stralingsbescherming: nieuwe inzichten, nieuw besluit, nieuwe naam

De Raad van de Europese Unie stelde eind 2013 de ‘Basic Safety Standards’ (BSS) vast. Dit zijn basisnormen voor de bescherming tegen ioniserende straling. De ANVS werkt samen met de ministeries van IenM, SZW en VWS om deze richtlijn in februari 2018, aan de hand van een nieuw Besluit basisveiligheidsnormen stralingsbescherming (Bbs), in Nederland in werking te laten treden. Wat verandert er en waarom duurt dat maar liefst vier jaar? Wessel Heijninck, senior beleidsmedewerker bij de ANVS, licht dit toe.

‘Het doel van de  BSS-richtlijn is het implementeren van de nieuwe internationale inzichten van stralingsbescherming in de EU-lidstaten’, zegt Heijninck. ‘Met behulp van deze inzichten kunnen we de risico’s van het gebruik van straling verder beperken en het bewustzijn van bepaalde risico’s vergroten. Op 5 december 2013 is de richtlijn vastgesteld en op 17 januari 2014 gepubliceerd. Vanaf dat moment konden wij ermee aan de slag. We zijn toen gaan kijken wat er verandert ten opzichte van het huidige Besluit stralingsbescherming (Bs). Wat staat er precies in de richtlijn, wat doen we al en wat moet er nog gebeuren?’

Leesbaarheid, begrijpelijkheid en bruikbaarheid
Heijninck: ‘Hierbij bleek dat we, om de richtlijn te implementeren, het Bs ingrijpend moesten aanpassen. De algemene beginselen van stralingsbescherming, rechtvaardiging, optimalisatie en dosislimieten, golden onder het Bs bijvoorbeeld alleen voor handelingen en werkzaamheden, dus bedoelde situaties. In de nieuwe opzet zijn deze gaan gelden voor alle blootstellingssituaties, namelijk geplande blootstellingsituaties, radiologische noodsituaties en bestaande blootstellingsituaties. Als we het besluit hierop zouden aanpassen, zou dat afbreuk doen aan de leesbaarheid, begrijpelijkheid en bruikbaarheid ervan.’

Schrijfgroep
‘We hebben in 2015 besloten om het Bs niet aan te passen maar geheel te herschrijven’, zegt Heijninck. ‘Daar is een schrijfgroep met collega’s van de ANVS en de ministeries van IenM, SZW en VWS mee aan de slag gegaan. Het conceptbesluit is tussen januari en augustus 2016 opgesteld. Hierbij is goed samengewerkt met het werkveld via diverse workshops’.

Veranderingen
In het conceptbesluit staan een aantal merkbare veranderingen ten opzichte van het Bs:

  • De invoering van een gradueel systeem van officiële controle, met sterkere samenhang tussen toepassingen en maatregelen voor stralingsbescherming;
  • Binnen het systeem van officiële controle komt een nieuw instrument: registratie. Dit is te zien als een ‘light’ vergunning. De melding uit het Bs vervalt;
  • Lagere - dus strengere - grenzen voor vrijstelling en vrijgave van radioactief materiaal, met name kunstmatige radionucliden;
  • Bepaalde blootstelling aan natuurlijke straling - zoals radon in huizen en op werkplekken – valt binnen het nieuwe besluit.

Besluitvorming
Op 5 september 2016 was de ‘conceptversie’ van het Bbs gereed. Dat is het begin van een uitgebreid besluitvormingstraject, dat eindigt met de publicatie in het Staatsblad:

Stap 1: Consultatie werkveld en HUF-beoordeling
De informele consultatiefase voor het werkveld loopt van 5 september tot en met 14 oktober 2016. Parallel hieraan is de conceptversie voorgelegd aan de betrokken inspecties en vergunningverleners voor de beoordeling van de handhaafbaarheid, uitvoerbaarheid en fraudebestendigheid (HUF-beoordeling). Het doel hiervan is het komen tot een eenduidig, transparant en toekomstbestendig besluit.

Stap 2: Ministerraad en voorhangprocedure
Als de consultatiefase is afgerond wordt het besluit ingebracht bij de CEZIM en de REZIM, de ‘voorportalen’ van de ministerraad. Na agendering in de ministerraad start een voorhangprocedure: Het ontwerpbesluit wordt nu aan de Staten-Generaal (Eerste en Tweede Kamer) voorgelegd. Ook het algemene publiek krijgt nu vier weken de tijd om formeel te reageren.

Stap 3: Advies Raad van State en EURATOM
Medio 2017 is de Raad van State aan de beurt om een advies uit te brengen. Zij beoordelen het besluit, maar kijken ook naar de gevolgde procedure en de betrokkenheid van de omgeving.  Ook de EURATOM bepaalt in deze fase of de artikelen uit de Richtlijn goed overgenomen zijn in de Nederlandse wetgeving.

Stap 4: Staatsblad en inwerkingtreding
Na het advies van de Raad van State wordt de eindversie van het besluit gepubliceerd in het Staatsblad en vindt ook nog ‘nahang’ plaats bij de Eerste en Tweede Kamer. Na een verplichte wachttijd van vier weken, kan het Besluit basisveiligheidsnormen stralingsbescherming dan in februari 2018, dus vier jaar na publicatie van de BSS-richtlijn, in werking treden.

Internationale veiligheidsmissies op bezoek in Petten

In opdracht van de ANVS vindt van 4 tot 11 oktober 2016 een veiligheidsmissie van het Internationaal Atoomenergieagentschap (IAEA) plaats bij de Hogefluxreactor van de Nuclear Research & consultancy Group (NRG) in Petten. Rob Jansen, die bij de ANVS de internationale missies coördineert, vertelt hoe dit in zijn werk gaat en waarom zo’n missie belangrijk is. ‘Je haalt in één klap de laatste wereldwijde inzichten naar binnen’.

De INSARR-missie (Integrated Safety Assessment of Research Reactors) bij de NRG vindt op grond van hun vergunningvoorschrift sinds 2005 eens in de vijf jaar plaats. Jansen: ‘Dit is een reguliere missie die kijkt naar de operationele veiligheid, met als doel continue verbetering door het binnenhalen van internationale ervaringen. De aanbevelingen en suggesties van het team worden beschouwd door de NRG en zoveel mogelijk uitgevoerd. Daar ziet de ANVS op toe’.

Missie
‘Het team bestaat uit drie mensen van het IAEA, een teamleider, een plaatsvervangend teamleider en het teamlid veiligheidscultuur, aangevuld met een aantal mensen die wereldwijd zijn gerekruteerd’, vertelt Jansen. ‘Vooraf heeft de NRG een pakket informatie opgestuurd. Het team bestudeert dit, zodat ze alvast een indruk hebben. De eerste dag van de missie geeft de NRG  presentaties ter illustratie van dit materiaal. Daarna inspecteert het team met de NRG en de ANVS de installatie om op basis van eigen waarneming bevindingen te doen. Gedurende de rest van de missie worden medewerkers en leidinggevenden van de NRG in meerdere parallelsessies geïnterviewd, onder andere over de organisatie, de risicostudies, veiligheidsanalyses en veiligheidscultuur. Inspecteurs van de ANVS zijn hier als waarnemers bij aanwezig.’

Veiligheidscultuur
Op 6 februari 2016 overhandigde een klokkenluider een document aan de ANVS waarin deze persoon zich uitsprak over de veiligheidscultuur bij de NRG. Jansen: ‘De missie besteedt standaard al aandacht aan de veiligheidscultuur. Maar vanwege dit document is het belangrijk dat hier tijdens deze missie extra goed onderzoek naar wordt gedaan. Er zijn op dat gebied geen knalharde eisen. Maar een goede veiligheidscultuur kent wel bepaalde elementen, zoals je vrijelijk kunnen uitspreken over een veiligheidskwestie en een kritische houding. Tijdens de interviews is er een expertteamlid aanwezig die daar specifiek naar vraagt. Alle andere teamleden letten ook op de veiligheidscultuur en geven de signalen die ze daarover opvangen tijdens het dagelijkse overleg aan haar door.’

Diepere lagen
Zowel op verzoek van de NRG zelf als van de ANVS vindt er in het eerste kwartaal van 2017 ook nog een ISCA-missie (Independent Safety Culture Assessment) van het IAEA plaats. Dit is een speciale missie gericht op een diepgaander onderzoek naar de veiligheidscultuur. Doordat het teamlid veiligheidscultuur aan beide missies deelneemt, is er een hoge continuïteit in deskundigheid. Vooral de ISCA-methode is er op gericht een beeld te krijgen van de ‘diepere lagen’ van de veiligheidscultuur. Dat bestaat uit meer dan wat zichtbaar en direct merkbaar is. Door middel van diverse technieken worden onafhankelijk allerlei data verzameld, zodat er een brede basis is voor de analyse en de door de NRG uit te voeren aanbevelingen.

Praktijkervaring
In hoeverre is een IAEA-missie anders dan een inspectie van de ANVS? ‘Je haalt in één klap de laatste wereldwijde inzichten naar binnen, gebundeld in een team met een schat aan ervaring met soortgelijke installaties’, antwoordt Jansen. ‘De missies vergelijken de situatie bij de NRG met de meest actuele IAEA-richtlijnen en de aanbevelingen zijn daaraan gerelateerd. Daarnaast wisselen de deskundigen van IAEA, NRG en ANVS kennis en ervaringen uit, het ‘peer review’ karakter van de missie. Die externe praktijkervaring is heel waardevol voor zowel de NRG als de ANVS met het oog op de continue verbetering.’

Rapport
Op 11 oktober vindt de ‘exitmeeting’ van de INSARR-missie plaats en dan worden de samenvatting van de resultaten en de aanbevelingen bekend gemaakt aan de NRG en de ANVS en het conceptrapport overhandigd. De ANVS zal dan over de samenvatting en de aanbevelingen berichten. Het definitieve rapport wordt na een feitencontrole door de NRG en de ANVS en na een kwaliteitscontrole bij het IAEA enkele maanden later gedrukt. Daarna maakt de ANVS het openbaar.
Zie ook:

Meld misstanden bij de ANVS en het Huis voor Klokkenluiders

Heeft u informatie over een mogelijke misstand bij een vergunninghouder of een onderneming? Dan is het belangrijk dat u dit meldt bij de ANVS. Dit kan anoniem. Uw tip kan de ANVS helpen om een overtreding op te sporen. Bij het Huis voor Klokkenluiders kunt u onder andere terecht voor advies.

‘Als er een vermoeden is van misstanden of overtredingen, dan horen we dat graag’, zegt Rita Leijendekker. Als vertrouwenspersoon integriteit en ongewenste omgangsvormen is zij bij de ANVS ook contactpersoon voor externe klokkenluiders. ‘Wij nemen meldingen serieus, bewaken de vertrouwelijkheid, onderzoeken de melding en zorgen dat er actie wordt ondernomen als er inderdaad sprake is van een misstand of overtreding.’

Vertrouwelijkheid
De ANVS spant zich maximaal in om de vertrouwelijkheid te waarborgen als de melder niet anoniem is. In zeer uitzonderlijke gevallen kan er echter aanleiding zijn om de identiteit toch bekend te maken. Dat kan het geval zijn bij misdrijven waarbij sprake is van een onmiddellijk dreigend levensgevaar, maar ook als een procedure bij de rechter de ANVS daartoe verplicht. Leijendekker raadt melders altijd aan om misstanden eerst in de organisatie zelf te bespreken: ‘Veel bedrijven hebben een verplichte klokkenluidersregeling. Als er intern niets mee wordt gedaan, dan kun je vanzelfsprekend ook bij de ANVS terecht.’

Inspectie
Een melding wordt bij de ANVS alleen gedeeld met het betreffende afdelingshoofd en/of het bestuur en met een inspecteur. Deze krijgt alleen de inhoud van de melding te horen, die zodanig wordt verwoord dat de gegevens van de melder vertrouwelijk blijven. De inspecteur beoordeelt of de melding elementen van waarheid bevat en voert, afhankelijk van de situatie, een gerichte inspectie uit of neemt de melding mee in de reguliere inspectie. Als de melding noodzaakt tot handhaving, dan worden stappen daartoe ondernomen.

Huis voor Klokkenluiders
Leijendekker geeft melders ook de tip dat zij, indien nodig, advies kunnen inwinnen bij het Huis voor Klokkenluiders. Dit Huis is per 1 juli 2016 opgericht als onderdeel van de gelijknamige wet. Deze bepaalt onder andere dat alle organisaties waar vijftig of meer mensen werken, een klokkenluidersregeling moeten hebben. Bij het Huis werken experts die de melder vertrouwelijk adviseren over de te ondernemen stappen. Het gevraagd en ongevraagd geven van psychosociaal advies kan daar deel van uitmaken. Het Huis volgt ook wat de ANVS doet met de meldingen die daar zijn gedaan.   

Regie

‘Natuurlijk wordt de misstand opgelost, maar ons eerste doel is het welzijn van de klokkenluider’, zegt Arjen Wilbers, communicatieadviseur bij het Huis voor Klokkenluiders. Volgens Wilbers heeft het Huis sinds de oprichting al enkele honderden verzoeken voor advies gekregen over allerlei zaken die binnen en buiten de overheid spelen, waarvan ongeveer tien procent direct als klokkenluiderszaak kan worden bestempeld. In andere gevallen is meer informatie over de zaak nodig om te bepalen of er sprake is van een klokkenluiderszaak die werkgerelateerd is, het maatschappelijk belang raakt en die aantoonbaar gemaakt kan worden. Ook hij raadt melders aan de misstanden eerst intern aan te kaarten. ‘Daarna, maar ook voorafgaand aan een interne melding kunnen ze bij ons terecht voor kosteloos advies. Zo houden ze de regie over het proces.’

Neem bij misstanden contact op met:

Nucleaire installaties en terrorisme

De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) bepaalt op grond van alle beschikbare actuele informatie van de Nederlandse Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten het dreigingsniveau in Nederland. Op dit moment is dat niveau ‘substantieel’, wat betekent dat de kans op een terroristische aanslag reëel is. Terroristen kunnen het ook gemunt hebben op nucleaire installaties. Marco Schraver, beveiligingscoördinator bij de ANVS, vertelt hoe zij zich hiertegen kunnen wapenen.

‘Nucleaire installaties kunnen te maken krijgen met drones of met cyberaanvallen’, zegt Schraver. ‘Drones kunnen door middel van camera’s informatie vergaren. De NCTV is verantwoordelijk voor het opzetten van een beveiligingsstrategie hiertegen. Zij onderzoeken een aantal technische maatregelen om de aanwezigheid van drones tegen te gaan. Denk hierbij aan ‘electronic fencing’, waarbij elektronische signalen rondom de installatie geblokkeerd worden, zodat drones daar niet overheen kunnen vliegen. En er worden, onder andere door de politie, proeven gedaan waarbij roofvogels drones uit de lucht plukken. Het NCTV heeft bedrijven aangetrokken om een aantal maatregelen verder uit te werken en op haalbaarheid te onderzoeken.’

Internet
Schraver: ‘Belangrijk is dat informatie die door een drone wordt verzameld, zo min mogelijk kan worden gekoppeld aan openbaar verkregen gegevens. Denk aan Googlemaps, Streetview, Facebook en andere informatie op internet, zoals plattegronden met functieaanduidingen van gebouwen. Het samenbrengen van al deze soorten informatie levert een bedreiging op voor de beveiliging. Er moet dan ook veel aandacht worden besteed aan beveiligingsbewustzijn bij medewerkers van nucleaire inrichtingen, ook voor wat betreft het gebruik van internet. De ANVS toetst of dit onderdeel is van het reguliere programma bij de vergunninghouder.’

Cybersecurity
Op het vlak van cybersecurity gaan de ontwikkelingen nog sneller. De ANVS heeft in 2014 een beveiligingskader tegen cyberaanvallen opgesteld. ‘Het gaat hierbij om een pakket ernstige, maar ook realistische scenario’s dat om de twee jaar en indien noodzakelijk eerder, wordt geëvalueerd en aangepast’, aldus Schraver. ‘De nucleaire vergunninghouders zijn verplicht om deze scenario’s in hun beveiligingsplan te verwerken.’

Adviezen
De ANVS werkt hierbij samen met de ‘Plant Security Managers’ en ‘Chief Information Officers’ van de inrichtingen en met de AIVD, de Nationale Politie en het Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC), een onderdeel van de NCTV. Het NCSC vertaalt haar inzichten en kennis naar concrete adviezen op maat, waarmee organisaties hun digitale veiligheid kunnen handhaven en vergroten. Voorbeelden daarvan zijn richtlijnen voor het beveiligen van webapplicaties en het versleutelen van netwerkverkeer. Eind 2016 wordt dat beveiligingskader aangepast. Scenario’s op het vlak van ‘Blended Attacks’ zullen daarin worden verwerkt, aanvallen waarbij een cyberaanval de eerste fase is van een fysieke aanval. Schraver: ‘Bij de vaststelling en implementatie zal Nederland één van de eerste landen in Europa zijn met dergelijke scenario’s in het nucleaire domein.’

Meer informatie:

Zevende Nationale rapport verzonden aan Internationaal Atoomenergieagentschap

De minister van IenM verstuurde op 6 september 2016 het zevende Nationale rapport aan het Internationaal Atoomenergieagentschap (IAEA), volgens de afspraken die zijn gemaakt in het Verdrag Nucleaire Veiligheid.

Dit verdrag ziet toe op het wereldwijd bereiken en handhaven van een hoog niveau van nucleaire veiligheid en de bescherming tegen mogelijke stralingsrisico’s van nucleaire reactoren. Op grond van artikel 5 van het Verdrag beschrijft iedere Verdragspartij om de drie jaar in een rapport welke maatregelen zijn genomen om aan de verplichtingen in het Verdrag te voldoen.

Toetsingsvergadering
Op basis van deze rapportages wordt de toetsingsvergadering voorbereid, die om de drie jaar wordt gehouden. Van 27 maart tot 7 april 2017 vindt de zevende toetsingsconferentie plaats, in Wenen. Daar worden de verschillende nationale rapporten - waaronder ook het Nederlandse - gepresenteerd en bediscussieerd.
 
Borssele en Petten
Deze zevende rapportage geeft inzicht in de stand van zaken met betrekking tot de nucleaire veiligheid van de reactoren in Borssele en Petten. Verder gaat de rapportage in op de uitdagingen die tijdens de toetsingsconferentie in 2014 voor Nederland zijn benoemd: 

1 het instellen van de nieuwe autoriteit nucleaire veiligheid en stralingsbescherming (ANVS),
2 het verminderen van de werkdruk bij deze autoriteit,
3 het behouden van kwaliteit en kwantiteit van het personeelsbestand, zowel bij de autoriteit als bij de vergunninghouder.
 
Fukushima
Naar aanleiding van het incident in Fukushima bericht Nederland in de rapportage ook over de tijdens de vorige toetsingsconferentie (in 2014) genoemde uitdagingen in verband met post-Fukushima maatregelen. Hiervoor is internationale samenwerking en harmonisatie, een sterke veiligheidscultuur, openheid en transparantie van belang. Nederland erkent dit en is hierbij betrokken. Er worden verschillende activiteiten ondernomen op nationaal niveau, zoals het verbeteren van de interne processen voor het leren van de ervaringen van anderen, en op internationaal niveau, zoals het maken van afspraken met buurlanden in het kader van crisiscommunicatie.

Meer informatie
Rapport voor de zevende internationale toetsingsconferentie Verdrag Nucleaire Veiligheid

Statistieken website ANVS, derde kwartaal 2016

De pagina “Aanvragen en melden” is het best bezochte onderdeel op de ANVS-website in juli (1.586) en september (1.753), terwijl in juli meer bezoekers zijn geweest op de pagina met “documenten” (1.759). De afgelopen 2 maanden is het onderwerp “stralingsbescherming” als beste onderwerp bekeken (91 + 151 bezoekers), in juni was dat het onderwerp “ines” met 91 unieke bezoekers. In juni is het nieuwsbericht “Definitieve vergunning NRG inclusief toestemming voor overdracht vergunning voor het gebouw voor Niet Destructief Onderzoek” het beste gelezen (64 bezoekers). In juli bekeken 51 bezoekers het nieuwsbericht “Definitieve revisievergunning EPZ NV voor Kernenergiecentrale Borssele”en 70 bezoekers lazen het nieuwsbericht “Afwijzing verzoek tot wijziging van de Kernenergiewetvergunningvan EPZ NV”. Het formulier “melding röntgentoestellen” was in juli en augustus van 2016 het meest gedownloade document (146 + 150 keer), gevolgd door de “Reactie ANVS naar aanleiding van berichtgeving NOS over financiële situatie en veiligheidscultuur bij NRG” dat in september 2016 (456 keer).

Kijk voor alle statistieken op intranet >

Colofon