Nieuwsbrieven & e-mailattenderingen

Campagne tegen financiële uitbuiting

Financiële uitbuiting van ouderen voorkomen en stoppen start met bewustzijn kweken. Het ministerie van VWS en de organisaties van de Brede Alliantie 'Veilig financieel ouder worden' bundelen hun krachten. Nog voor de zomer start een publicitair offensief, in de landelijke dagbladen en via de eigen communicatiekanalen van de Brede Alliantie. Helpt u ook mee de kennis over financiële uitbuiting te verspreiden? Lees hier wat financiële uitbuiting is, hoe het ontstaat en wat de Brede Alliantie wil bereiken.

Wat is financiële uitbuiting van ouderen?
Financiële uitbuiting is het misbruik maken van de afhankelijkheid of kwetsbaarheid van een oudere, met als doel er zelf financieel beter van te worden. Soms is puur financieel gewin het doel, soms spelen schuldenproblematiek of verslaving van de pleger mee. Financiële uitbuiting gebeurt op allerlei manieren. Voorbeelden zijn diefstal van geld of sieraden, pinpasfraude, misbruik van machtigingen en gedwongen testamentwijziging. Financiële uitbuiting begint meestal klein en onschuldig. Maar kan al snel ernstige vormen aannemen.

Hoe kan financiële uitbuiting ontstaan?
Veel ouderen doen hun financiële en administratieve zaken niet meer zelf. Ze hebben moeite met internetbankieren en er is geen bankfiliaal in de buurt waar ze even binnen kunnen stappen. Ze vragen een familielid of goede bekende om hulp. Vaak gaat het om kwetsbare ouderen, die afhankelijk zijn van de hulp die ze krijgen. Ze zijn soms slechtziend, hardhorend of slecht ter been. En ze zijn ter goeder trouw: ze kunnen zich niet voorstellen dat een familielid of goede bekende misbruik van de situatie maakt. Toch lopen ze risico’s, zeker als beginnende dementie hen nog kwetsbaarder maakt. Soms worden ouderen gedwongen om hun financiën uit handen te geven. Dat kan samengaan met fysieke of psychische bedreigingen.

Waarom maken mensen financieel misbruik van ouderen?
Plegers van financiële uitbuiting hebben verschillende motieven. Sommige plegers hebben schulden. Ze zien geen andere uitweg dan geld wegnemen van hun bejaarde moeder, buurvrouw of tante. Andere plegers handelen puur uit hebzucht, ze willen gewoon meer geld hebben. Ook zijn er plegers die vinden dat ze er recht op hebben, omdat ze altijd boodschappen voor de oudere doen. Plegers van financiële uitbuiting kunnen familieleden zijn, buren, kennissen, beroepskrachten, vrijwilligers of plotselinge nieuwe 'vrienden'.

Waarom vragen maar weinig ouderen om hulp als ze financieel worden uitgebuit?
Ouderen weten vaak niet wat er allemaal speelt, zeker als ze zorgbehoeftig zijn en/of dement. Andere ouderen valt het misschien niet op. De meeste plegers doen het immers stiekem. Ze nemen bijvoorbeeld stelselmatig kleine bedragen weg als ze boodschappen doen. Ouderen die het wel weten, willen er niet altijd over praten. Ze schamen zich of zijn bang voor de gevolgen. Misschien stopt het bezoek, de hulp of ondersteuning wel als ze erover beginnen. Misschien ontstaat ruzie binnen de familie. Misschien voert de pleger zijn bedreigingen ook echt uit.

Hoe kunnen we financiële uitbuiting stoppen?
Het is natuurlijk het beste om financiële uitbuiting te voorkomen. Daarvoor is goede voorlichting heel belangrijk. Ouderen kunnen zelf een aantal dingen regelen. Een goed voorbeeld is het levenstestament. Het levenstestament is een bijzondere vorm van een testament. In een levenstestament kunnen ouderen aangeven wat er moet gebeuren als ze door ziekte of een ongeval niet meer zelf kunnen handelen. Ze kunnen iemand aanwijzen in wie ze het volste vertrouwen hebben. Die persoon krijgt dan een volmacht om te handelen volgens hun wensen.
Als financiële uitbuiting daadwerkelijk plaatsvindt, kan aangifte worden gedaan bij de politie. Ook kan de kantonrechter zorgen dat de oudere een bewindvoerder krijgt. Deze bewindvoerder regelt dan voortaan de financiële en administratieve zaken. Met een bewindvoerder loopt een oudere weinig risico op financiële uitbuiting. Een bewindvoerder moet immers elk jaar verantwoording afleggen aan de kantonrechter.

Wat doet de overheid om financiële uitbuiting te voorkomen?
Het voorkomen van financiële uitbuiting is een onderdeel van het actieplan 'Ouderen in veilige handen' van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. In 2013 en 2014 probeerden zeven gemeenten in de praktijk uit hoe financiële uitbuiting voorkomen kan worden. Daar kwamen allerlei praktische hulpmiddelen uit, zoals signalenkaarten, folders en ander voorlichtingsmateriaal. Maar de belangrijkste les was het nut van lokale samenwerking tussen gemeenten, notarissen, banken, Veilig Thuis, ouderenorganisaties en andere organisaties die wel eens te maken krijgen met situaties van financiële uitbuiting. De organisaties die betrokken waren bij deze proefprojecten zetten zich nu landelijk in en andere organisaties hebben zich daarbij aangesloten. Samen vormen ze de Brede Alliantie 'Veilig financieel ouder worden'.

Wat wil de Brede Alliantie bereiken?
De belangrijkste doelen van de alliantie zijn:
• Alle 35 centrumgemeenten hebben samen met de omliggende gemeenten een pakket waarin staat hoe zij financiële uitbuiting voorkomen en aanpakken.
• Veilig Thuis heeft een duidelijk kader voor het handelen bij financiële uitbuiting.
• Vrijwilligers die bij kwetsbare ouderen thuis komen, weten hoe zij financiële uitbuiting kunnen voorkomen en herkennen en hoe zij vanuit hun rol kunnen handelen.
De acties van de Brede Alliantie vinden op verschillende niveaus plaats. Vooral samenwerken, verbindingen zoeken, kennis en kunde bundelen en verspreiden en deskundigheidsbevordering krijgen aandacht.

Welke organisaties nemen deel aan de Brede Alliantie?
Aan de Brede Alliantie nemen deel: ABN AMRO, de ANBO, de Branchevereniging voor Professionele Bewindvoerders en Inkomensbeheerders (BPBI), Humanitas, de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (KNB), het Landelijk Platform Bestrijding Ouderenmishandeling (LPBO), Mentorschap Nederland (MN), Movisie, het Nationaal Ouderenfonds, de Nationale Politie, het Nationaal Registratie Instituut (NRI), de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB), het Netwerk van Organisaties van Oudere Migranten (NOOM), het Openbaar Ministerie (OM), de PCOB, de Rabobank, de Stichting Landelijk Ondersteunings- en Informatiecentrum Seniorenraden (LOIS), Unie KBO, Veilig Thuis, de VNG en VWS.

Meer informatie over de Brede Alliantie 'Veilig financieel ouder worden' staat in het startdocument op rijksoverheid.nl.