Nieuwsbrieven & e-mailattenderingen

Verslag conferentie 'Ouderen in veilige handen'

Niet zonder reden vond de conferentie 'Ouderen in veilige handen' op 15 juni plaats. 15 juni is World Elder Abuse Awareness Day ofwel de internationale dag tegen ouderenmishandeling. De conferentie stond in het teken van terugkijken, afscheid én doorgaan. Ondertussen werden maar liefst 3 nieuwe producten en de Brede Alliantie 'Veilig financieel ouder worden' gepresenteerd. Een verslag.

Tafels vol informatie markeren de entree van het Theater aan het Spui. De deelnemers aan de conferentie druppelen langzaam binnen. Ze begroeten elkaar en staan in groepjes druk te praten. Het is duidelijk dat mensen elkaar hebben leren kennen in de vier jaar van het actieplan 'Ouderen in veilige handen' 2011-2015. Dagvoorzitter Arjen Elsemulder vat het beeldend samen als hij de conferentie opent: "Op de bijeenkomst 1 jaar actieplan in 2012 waren 35 mensen aanwezig, vandaag zijn het er ruim 175."

Terugblik
Aaf Tiems, projectleider 'Ouderen in veilige handen' bij het ministerie van VWS, is de eerste spreker. "Het is goed dat het steeds drukker wordt", zegt zij. "Want we moeten met elkaar de aanpak van ouderenmishandeling steeds verder brengen." Ze blikt terug op de afgelopen 4 jaar. Kort laat ze de producten, projecten en publicaties van het actieplan 2011-2015 de revue passeren. Om vervolgens wat langer stil te staan bij 4 recent afgeronde projecten: 'Met mentorschap in veilige handen', de Leidraad Veilige zorgrelatie, de pilots 'Voorkomen van financiële uitbuiting' en de voorlichtingscampagne 'Ouderen in veilige handen'. Ook noemt ze nog 2 andere acties, waar ze trots op is. Want het waren activiteiten die ouderenmishandeling op een mooie manier bespreekbaar maakten. "De eerste is de publiekscampagne 'Het houdt niet op. Niet vanzelf'. Hoe breng je ouderenmishandeling in beeld? Daar hebben we veel over gepraat, maar het is gelukt met een bijzondere tv-spot. De tweede is de 50PlusBeurs. Daar waren we met een huiskamer, waar we behalve een kopje thee of koffie interactief theater aanboden."

Kennisbank aanpak ouderenmishandeling
Dan lanceert Aaf Tiems de Kennisbank aanpak ouderenmishandeling. "De 35 centrumgemeenten gaven de voorkeur aan een digitale ontsluiting van de producten van het actieplan en van de verschillende pilots. De Kennisbank aanpak ouderenmishandeling is vanaf nu online. Er staan al 110 producten op. En het is natuurlijk de bedoeling dat de kennisbank steeds voller wordt." Ze besluit haar presentatie met de effecten van het actieplan. "De rode draad was steeds ouderenmishandeling bespreekbaar maken, het doorbreken van het taboe. Professionals hebben meer kennis gekregen en meer instrumenten. Bij gemeenten is sinds 2012 het beleid in een stroomversnelling geraakt. Ouderenmishandeling is meer zichtbaar, er zijn meer netwerken, er is meer kennis bij ouderen zelf. Maar we zijn er nog niet. Over het vervolg zal de staatssecretaris straks vertellen." Zoals elk jaar eindigt Aaf Tiems met iets persoonlijks: "Een gedicht, voor mijn moeder, mijn zus en voor u. 'Het verpleeghuis' van Inge Boulonois.

Afscheid en begin
De dagvoorzitter helpt Aaf Tiems herinneren dat ze 1 ding vergeten is: het vervolg van het actieplan is niet langer haar verantwoordelijkheid. Ze wordt coördinator van het team Geweld in afhankelijkheidsrelaties. Haar opvolger is José Pattiwael. "Toen ik gevraagd werd, ben ik natuurlijk eerst even met Aaf gaan praten", zegt José Pattiwael. "Al na een kwartier kon ik niet anders dan enthousiast zijn. Ik zal goed voor het actieplan 'zorgen'. Het vervolg loopt tot en met 2017. Ik kan alleen maar hopen dat we over 2 jaar een nog grotere zaal nodig hebben!"

Bundel 'Ouderenmishandeling in Nederland'
Inger Plaisier, wetenschappelijk medewerker bij het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP), en Elly van Kooten, directeur directie Maatschappelijke Ondersteuning bij VWS, gaan vervolgens in gesprek over de SCP-bundel 'Ouderenmishandeling in Nederland'. "We willen weten hoe vaak ouderenmishandeling voorkomt en wie de daders zijn", zegt Elly van Kooten. "Want om goed beleid te kunnen maken is goede informatie nodig. Nu hebben we alleen oude cijfers. Daarom hebben we het SCP gevraagd om eerst de bestaande kennis te verzamelen." Inger Plaisier legt uit dat de recent verschenen bundel dus geen nieuwe cijfers bevat, maar een overzicht is van de actuele kennis van ouderenmishandeling in Nederland. Een opvallend resultaat van het onderzoek is de rol van de vraagstelling. "Uit een recente enquête van de GGD kwam een laag percentage ouderen die zeggen slachtoffer te zijn. De vraagstelling was heel bepalend. In 'bent u het afgelopen jaar slachtoffer geworden van huiselijk geweld?' herkennen ouderen zich niet. 20 jaar geleden gebruikten de onderzoekers heel andere vragen, zoals 'heeft u wel eens meegemaakt dat iemand tegen u schreeuwde bij de verzorging?'. Uit dat onderzoek kwam een hoger percentage." Voor een vervolgonderzoek adviseert ze niet alleen ouderen zelf maar ook mensen uit de omgeving van ouderen te bevragen. "Anders mis je de groep kwetsbare ouderen." VWS neemt binnenkort een beslissing over de methode van het vervolgonderzoek, laat Elly van Kooten weten.

Boekje 'Praten helpt!'
De bundel 'Ouderenmishandeling in Nederland' kan gratis worden gedownload en is ook te bestellen bij het SCP. Het is niet de enige publicatie die tijdens de conferentie gepresenteerd wordt. Uit handen van dagvoorzitter Arjen Elsemulder ontvangt Elly van Kooten het boekje 'Praten helpt! Het verhaal van ouderenmishandeling'. Een laagdrempelige publicatie, met veel persoonlijke verhalen en aangevuld met achtergrondinformatie. "We hebben dit boekje laten maken omdat er nog steeds een taboe heerst. We willen dat mensen ouderenmishandeling bespreekbaar maken en dat ze weten wat ze kunnen doen." Ook dit boekje is gratis te downloaden, op de website van de Rijksoverheid. En het wordt via de seniorenorganisaties ANBO, het NOOM, PCOB en Unie KBO verspreid.

Rondje door de zaal
Vervolgens maakt Arjen Elsemulder een rondje door de zaal. Jeanny Vreeswijk van het NOOM vertelt dat de organisaties aangesloten bij het NOOM het onderwerp ouderenmishandeling niet afsluiten, ook al is de voorlichtingscampagne afgelopen. Niek Zwinkels van de gemeente Ede vertelt over de WijzerGrijzer box, speciaal voor 65-plussers. De box zit vol informatie over dingen waarmee ouderen in de volgende fase te maken kunnen krijgen. Marie-Josée Smits licht kort toe wat de Leidraad Veilige zorgrelatie is en waarom organisaties de leidraad moeten gebruiken. "Bewustwording is heel belangrijk, dan gaan medewerkers anders kijken en anders doen." Henk Brandt, voorzitter van Mentorschap Nederland, vertelt hoe belangrijk het is om vrijwilligers – zoals mentoren – goed toe te rusten. "Zodat ze de signalen herkennen." En Ico Kloppenburg van de VNG zegt dat de sociale wijkteams die sinds 1 januari in veel gemeenten actief zijn een mooie kans bieden als het om ouderenmishandeling gaat. Maar dat het wel belangrijk is dat de medewerkers voldoende kennis hebben om ouderenmishandeling te signaleren.

Staatssecretaris blikt vooruit
Dan is het de beurt aan staatssecretaris Martin van Rijn. Hij presenteert de voortzetting van het actieplan. "We worden steeds ouder in Nederland. De kans dat we afhankelijk worden van zorg en ondersteuning van anderen neemt dan ook toe. Dan wil je erop kunnen vertrouwen dat het veilig is. Dat niemand misbruik maakt van jouw kwetsbare positie." Hij vertelt dat het actieplan 2015-2017 doorgaat op de ingeslagen weg. Vanuit een gezamenlijke maatschappelijke opdracht: ouderenmishandeling voorkomen en stoppen. "Het doel dat ik voor ogen heb, is dat eind 2017 alle gemeenten specifiek beleid tegen ouderenmishandeling hebben. En dat ouderenmishandeling breed op de agenda staat, bij organisaties in de zorg en ondersteuning, vrijwilligersorganisaties, zorgkantoren, politie en het Openbaar Ministerie. Daarvoor zijn 5 acties in het actieplan uitgewerkt." Hij staat kort stil bij elk van de 5 acties: het taboe doorbreken, van handelingsverlegenheid naar handelingsvaardig, voorkomen van ontspoorde mantelzorg, veilig financieel ouder worden, en versterking van de justitiële inzet.

Brede Alliantie geïnstalleerd
Veilig financieel ouder worden is een van de prioriteiten, want een wens van alle partijen die hebben meegedacht over de voortzetting van het actieplan, aldus Martin van Rijn. "Daarom is het goed dat ik vandaag de Brede Alliantie 'Veilig financieel ouder worden' kan installeren. Ik ben er trots op dat 20 organisaties van harte bereid zijn aan deze alliantie deel te nemen." Hij nodigt vertegenwoordigers van alle 20 organisaties uit om naar voren te komen en zo de alliantie officieel te installeren. Dan sluit Paul Haenen, alias dominee Gremdaat, de conferentie luchtig af. Waarna een borrel alle gelegenheid tot netwerken biedt.